Selahattin Erenoğlunun Kaleminden

Halis ErenoğluHalis Erenoğlu  ve Emirdağ Folklorü
           
Halis Erenoğlu,1938 yılında Emirdağ,ında doğdu,ilkokul mezunu olup,Türkülere çocuk yaşta gönül verdi,günümüz TRT repertuarına kazandırılmış gerçek kaynağı belli olmayan anonim olması gereken kendisinin de yaktığı ürettiği türküleri günümüze taşıdı,çoğunda kendisinin kaynak kişi olarak adı geçmesi gerekirken başkaları haketmedikleri halde Allah,ın bildiğini kuldan saklayarak isim yazdırma popüler olma yarışına girdiler.Daha öncede özgeçmişi ile ilgili detaylı aydınlatıcı bilgi vermiştim.Bu yazımla birlikte gerçek tarihi belgeleri  resimleyerek Emirdağlı hemşehrilerime içeriğinde Babası Adil Ağa,Annesi Hatice hanım,Doğduğu bir dönem yaşadığı Tarihi yanan konak,Emirdağa Dedemin getirdiği ilk TAKSİ ,Gençlik resmi ,Abdallar ve tarihi düğün merasim kıyafetleri,Abdallar çalıp Babam söylerken,Emirdağımızda ilk Folklör çalışmalarını Hasan Bayram hoca
Halis Erenoğlu Bir düğünde şarkı söylerkendönemi başlattıkları resimler,ve Barış ORMANININ açılışını Tema,ONURSAL başkanı SN.Hayrettin Karaca Babama yaptırırken çekilmiş resimleri ulaştırıyorum ,bundan sonra serzenişimle ilgili kararı siz hemşehrilerime bırakıyorum,bu belgelerden sonra bu yaşında kameraya kaydedilmiş bilinmeyen ve bilinen türkülerini çıplaksesiylesizlere ulaştıracağım.
Babamla söyleşiden
Yıl 1947 Emirdağ,Göğüs yaylasında 9 yaşındayım,Babam Çeğilli Pınarından gelirken,Gölcük yaylasına doğru bir doru atlı gidiyodu,Babam hey ne gezersin burada diye seslendi,Adam Babama Adil Ağa Bayram beyi bıçakladılar ,Gölcük yaylasına haber vermeye gidiyorum dedi.Babam bunun üzerine hadi oğlum Emirdağı,na cenazeye gidelim dedi,cenaze evine geldiğimizde Bayram beyin hanımı Topak kız (Almalı)ağıt ediyodu.

Beyime beyime Bayram beyime,
Kızım oda döndü çerçi dayına,
Kızımın balkonunda gazete okur,
Güziden büyüyünce kilimde dokur,

Kabristanlıkta bülbüller şakır,
Bayramı görürsem emrine şükür,
Beyime beyime Bayram beyime,
Kızım oda döndü çerçi dayına,

Bayram bir gül idi Kazım budağa,
Soldu mu ola Gül Bayram,ın dudağı,
Şamda durur efendi,nin budağı.
Beyime beyime Bayram beyime,
Kızım oda döndü çerçi dayına.
Topak kızın kardeşi Balkan savaşında bir bacağını kaybeder ve İstanbul,da ölür,gardaşına ağıdı.
 
İstanbulun dört tarafı avludur,                      Hastanenin dört tarafı kapılı,
Değme zalım doktor iki evlidir,                     Sol böğrü kılıçlı ardı tazılı
Sağ dizide karyolada bağlıdır,                      Kurbanlar olduğum gara yazılı,
Sarıldı boynuma ölüyom diye,                      Hacı gelmeyince vermem canımı.
İstanbul,da koç kurban kalıyom diye.
 
Tren iskeleden alır islimi,
Her bacılar benim gibi yaslımı,
Zalım düşman kesti benim aslımı,
Sarıldı boynuma ölüyom diye,
İstanbulda koç kurban kalıyom diye.
 
Yeğin olur derelerin alıcı
Zabitler böğrüne dakar gılıcı,
Anamın oğluda şu deli Hacı,
Hacı gelmeyince vermem canımı.
Hey dağlar dağlarda boranı dağlar,
Hacıda oturmuş silahın yağlar
Dönede başını çemenli bağlar
Bunada ağlasın emmiler dayılar,
Image
Yaylacılık biz Türkmenlerin işiydi,aşıydı ,geleneğiydi,eğlenceydi.Yayla zamanı geldimi bir heyecen sarar yaylacıları,Emirdağ,Alibeyce ,Beyköy,Manoğuz,Bağlıca,Geynik,Gömü,Sığracık,Gedikevi köyleri Çamdağı,na çıkarlar ,Çamdağı,nda Çanacık,Çatma,Gökkuyu,Kale,Kavaklık gibi yaylalar bu Türkmen aşiretine mensup yaylacıları bekler.Elhan,Türkmen Akviran,Karaağaç,Guruca ,Yarımca,Pirikli,Pörnek,Suvermez,Ekizce köyleride Emirdağ halkıyla Emirdağ yaylalarına çıkarlar,Emirdağları bir hayat çınarıdır,benimde doğumdam 13 yaşına kadar yaşamım Göğüs yaylada geçti.Yağ peynir kış yiyecekleri alındımı yayladan inilir,Ekinler biçilmiş Tarhana Bulgur yapma zamanı gelmiştir.Bulgur kaynatılıp kurutulur,Soku,da tokmakla gençler bulgur döğerler,birde bulgur çekmesi vardır bunuda kızlar Türkü söyleyerek çekerler.Delikanlılar da kolkola girip kızların bulgur çekmesini seyrederlerdi,
 
Image
Yarimin elinde çiğdem gülüyüm,
Güldutan eline gurban oluyum,
Banada diyorlar yalandan havas,
Eğer yalanısam kendim ölüyüm,
 
Evlerinin önü gademe daşlı,
Yarim burdan geçti yanı arkadaşlı,
Yeni bir yar sevdim tuvalet saçlı,
Saçıyın teline gurban olayım.
 
Bu türküler bulgur bitene kadar devam eder, delikanlılardan ve kızlardan birbirlerinden hoşlanan vardır, bunların birbirlerine havas olmaları hemen duyulur. İş ciddiye bindimi oğlan tarafının ablası veya yengesi, kıza bakmaya giderler, kız hoş karşılayıp izzet,i ikramla ağırlayıp kapıya kadar uğurluyorsa oğlanı beğeniyo demektir,arkasından istemeye gidilir,kız tarafıda hoş karşıladı is bu iş bitmiş demektir.Arkasından erkek dünürü başlar ,erkek dünürüne gitmeden önce oğlan evinde yemek yenir kız evine Lüküs lambalarıynan hareket edilir,kız evine varılır,kız ve oğlan evinden seçilen yetkililer arasında,oğlan evi yetkilisi kız evinin yetkilisine Allah,ın emri Peygamberin kavliyle kızınız filancayı oğlumuza minasip gördük siz ne dersiniz?kız evindeki yetkili siz nasıl minasip görürseniz bizde minasip gördük der.Hoca duaya başlar duadan sonra şerbet ikram edilir,vedalaşarak kız evinen ayrılınır.Nişan hazırlıklarına başlanır Eskiden oğlan evi kırk tepsi börek böreklerin ortasına reçel veya helva verilirdi.
Kız ve oğlan evi nişan tarihi konusunda anlaşır,tüm hısım akrabalarına,dostlarına okucu kadın gönderilir,okucu kadın bütün eş dost akrabaları dolaşır nişan gününü bildirir ,nişan günü gelir çatar nişan başlamıştır,düğünler eskiden evin bahçesinde önünde olurdu,eş dost davetliler dolar taşar,Tefçi bir kadın vardır nişanı takmaya başlar,Dayısının altın bileziğine,Amcasının büyük altınına ,filancanın elli lirasına diyerek nişan takılır,sıra kız oynatmaya gelir,tefçi kadın genelde düz oyun,gaydalama havası çalar.
Image
Biz üç gızıdik gız abam gelirdik ırmaktan,
Altın yüzük kaydıda kaydı düştü parmaktan,
Gönülmü osanır osanır güzeli sevmekten,
Haydinde benim diyom dökmeli donlum,
Al yanağıda çifteli benlim,yanarda ağlarım,
Amman amman eşimden ayrıldım gızabam,
dönerde ağlarım amman amman.
 Gaydalama,
İnnem düştü yakamdam,yar yar yar aman
Gel arkamdan arkamdan,
Sen arkamdan gelirkende yar yar yaraman
Ben korkmam kaymakamdan hopşina nay nay gülüm amman
Bak geline kıza bak hop şinanay nay gülüm amman,
Aman aya bak yıldıza bak .
Beni beğenmiyodunda yar yar yar aman,
Şu aldığın kıza bak hop şinanay nay gülüm amman.
 
Sırayla bütün kızların oynaması ilen nişan sürer gider,nihayeti hoşgörüyle güler yüzle nişan dağılır,sıra nikaha gelir ,gene iki taraf bir düğün günü belirleyip anlaşırlar.Düğüne başlanır Düğün genellikle perşembe başlar pazar günü gelin iner,yada pazartesi başlar perşembe olmak üzere 3 gün sürer.Oğlan evi düğüne başlarken yine eşine dostuna delikanlının( damadın)arkadaşlarına haber verilir oğlan evinde toplanılır,oğlan tarafının saydığı birinin evine bayrak kaldırmaya önde çalgıcılar olmak üzere bütün kalabalık yürür,saygı duyulan kimise onun evinden bayrak kaldırılır,böylelikle düğün başlamış olur,Bayrak önde çalgıcılar bayrağın arkasında gençler erkekler önde kadınlar arkada Emirdağını dolaşıp oğlan evine gelirler,çalgıcılar çalar delikanlılar ellerinde kaşıklarla oynamaya başlarlar.
Dabandan,
Şöylede gelaman,
Böylede gelaman,
Altın dişlim gelaman
Sırma saçlım gelaman
Oğlan adın mustafa,gel yanıma sür sefa,amman amman
Yar yürü yürü fistanını sürü,gözümün nuru dizimin feri,ey amman amman
Oğlan adın ismail,aman amman ismine oldum mail,
Amman amman yar yürü,yürü fistanını sürü,
Gözümün nuru dizimin feri ey amman amman .
Deve yüksek atamadım urganı ,
Üşüdükçe çek başına yorganı ,
Develi daylak heryanı oynak,Sen kimin yarisin her yanın kaymak.
Çek deveci develeri yokuşa,amman yara yar aman,
Gül memeler birbirine tokuşa amman aman aman,
develi daylak severler oynak,
sen kimin yarisin heryanın kaymak.
işler yolunda kendi huyunda avrat golunda amanın aman aman.
 
Image
Kız evinde gelin kız kızın arkadaşları ile yakınları ve hısım akrabalarının evine önde tefçi kadın davete giderler,vardıkları davet evinde yemek yenir,davetin hatırına tefçi kadın çalar ,gelin kızın sadıcı ikişer ikişer kızları oynatmaya çıkarır.
 
Konmada Durnam konma kız abam senide tutarlar,
Bilmezler bahanı bahanı (paha,fiyat)ucuzada satarlar,
Amman amman gelininen kızı kızabam birmi tutarlar,
Haydide benim diyom dökmeli donlum,
Al yanağıda çifteli benlim,yanarda ağlarım,
Amman aman eşimden ayrıldım gızabam dönerde ağlarım amman aman.
Gaydalama,
Hopla papuç yırtılsın lol lol lo,
Sevda baştan kurtulsun,lol lol lo,
Başındaki cenbiyen lol lol lo,
Bizim evde yırtılsın lol lol lo,
 
Bak geline kıza bak lol lol lo,
Aya bak yıldıza bak lol lol lo,
 Beni beğenmiyodun lol lol lo,
Şu aldığın kıza bak lol lol lo,
 
Aman aman yeşil yarim lol lol lo,
Fistanını deşir yarim lol lol lo,
Al bir mendil vereyim de lol lol lo,
Sİl gözünün yaşın yarim lol lol lo,
 
Hey onbaşı onbaşı lol lol lo,
Ben istemem onbaşı lol lol,lo,
Olursa çavuş olsun lol lol lo,
Dosta düşmana karşı lol lol lo,
 
İki tarla bir anız lol lol lo,
Hopla hey goca domuz lol lol lo,
Yarim beni görünce lol lol lo,
Ne bet galır ne beniz lol lol lo.
 
Yoğurt çaldım yede get lol lol lo,
Galbidekin dede get lol lol lo,
Galbindekin demezsen lol lol lo,
Bir şeftali goda get lol lol lo.
 
Yoğurt çaldım gazana da lol lol lo.
selam söylen yazana da lol lol lo.
Mevlam sabırlar versin de lol lol lo.
Gapı gapı gezene lol lol lo.
 
kız alayı davetli olduğu evden vedalaşarak ayrılır,önde yine tefçi kadın kız alayı sokakları dolaşır kız evine gelinir.Bu davet gelin gününe dek sürer gider.
oğlan evinde gelin inmeden bir gün öncesi kına gecesi yapılır,damadın arkadaşları gelir çalgıcılar tarafından karşılanır,akşam yemeği yenir düğünler genelde çalgılı içkili olduğu için içki içenler masalara geçer içmeye başlarlar ,kına yakma zamanı gelir sadıçla damadı yanyana oturturlar kına yakmadan anlayan iki kişi kına yakmaya başlarlar çalgı kına havası çalmaya başlar,bütün gençler başına dolarlar hep bir ağızdan olanca sesleriile başlarlar. Şimdi bu kına havası da Eski güzelim yorumu ile söylenemiyor.Söyleyebilen yok ,Aslına uygun babama söylettim.
         KINA HAVASI
Kınalı kavrulur tasta ,
Oğlan evi pek havasta,
Kız evleri gara gara yasta,
Sadıcım kınan kutlu olsun,
Şunca dirliğin tatlı olsun,
Hey hey heyaman hey.
Tuz gabını tuzsuz goyan,
Her evleri ıssız koyan,
Sadıcım kınan kutlu olsun,
Şunca dirliğin tatlı olsun.
Hey heyaman hey.
Anamın bitli yorganı hey hey,
Uykusu datlı yorganı,
Ellerin cicic yorganı,
Uykusu acı yorganı ,
Hey hey heyaman aman.
Kaynanam kümese de varsa,
hey hey hey,
Kurk tavuklar gözünü oysa,
Yumurtası sana bana kalsa,
Sadıcım kınan kutlu olsun,
Şunca dirliğin tatlı olsun,hey hey hey,
Kayaları karıncalı hey hey ,
Yanı çifte görümceli,
Hem dayılı hem amcalı.
Sadıcım kınan kutlu olsun,
Şunca dirliğin tatlı olsun,
Hey hey heyaman ,
Kaynanam hamama da varsa hey hey,
İki ayağı birden kaysa,
Hamam tası sana bana kalsa,
Sadıcım kınan kutlu olsun ,
Şunca dirliğin tatlı olsun,
Hey hey heyaman aman.
Kına yakılır gençler masalara geçerler,başlarlar düğün şerefine kadeh kaldırmaya,oyun bilen oynar,sesi güzel olanda türkü söyler.
Oyun oynayan gençler çalgı eşliğinde oyuna kalkarlar,yine iki bülbül,yine dabandan,ağır ağır gir gapıdan.
İki bülbül hiç bir dala konarmı,
Bülbülün konduğu dallar anaö solarmı,
İnsan sevdiğine böyle yanarmı,
Gel geçelim kömür ale gözlüm dağlardan.
 
Gıcımda gıcım gelir yarin kağnısı
Benim yarim güzellerin hangisi,
Amman aslanım suna boylum aman,
Aman öldürdün beni soldurdun beni,
 
Yosmanın kızı gel bize bazı bazı,
Soyunda boyunu göreyim aman
Ben aşkından öleyim aman aman.
Çalgı döner,
Agır ağır gir gapıdan,
sensin beni bu yollara sapıtan,
geçilmiyo mis kokudan,
Üç oyandan,beş bu yandan,
Gönül gerdan yaylasından.
 
Bizim sokak mavili yazma bürünür,
Gömlek kısa beyaz teni görünür,
Bize kısmet yadellere verilir,
Üç o yandan beş bu yandan,
Gönül gerdan yaylasından.
 
Oyunla Türkülerle gençler düğünü sabaha kadar sürdürür,gençler sabah düğün evinden kalkar topluca yine çalgı eşliğinde Hamama gidilir,Hamamdan çalgı eşliğinde oğlan evine gelinir,Artık gelin alma hazırlığına başlanır vesaiti olan eş dost düğüne
gelin almaya katılırlar.Gelin arabası süslenir,önde gelin arabası arkasında eşlik eden bütün vesaitler konvoy oluştur sıraya girer gelin evine hareket edilir,çalgı çalınır bütün vesaitler kornalarını bağırta bağırta gelin evine varılır,Gelin arabasının ön tarafa motorun kaportasına bir namazla serilir,diğer vesaitlerin aynalarına birer havlu bağlanır,gelin arabası kız evinin kapısına yanaşır ,gelinin büyüklerinden biri dua ile gelinin beline al kurdela bağlar,gelini elinden tutup gelin arabasına bindirir .Hoca dua okur selam selavatlan gelin evinden konvoyla ayrılır,konvoy davullar kornalar eşliğinde Emirdağ sokalarında gezdirilip oğlanevine varılır,geleneklere göre oğlan evinin önünde üzerlik yakılıp nazar değmesin diye duman tütütülür.Arabada gelinin kapısını birisi tutar kaynanayı çağırın gelin inmiyo ,gelinene veriyosun der,kaynana da sarı ineği danasıyla birlikte veriyom der,gelin arabasının kapısı açılır dualar eşliğinde damat gelini alır koluna girer alkışlar arasında eve girerler,gelin artık esas evine gelmiş olur.
ZALIM POYRAZ
Bu türkü insanın bedenini buz gibi yapan zemheri soğuklarına çelteye vurdukça uğuldayan gıcılayan poyraza sevdanın yürekleri yaktığı yangının üstün geldiği günlerde iliklerine hücrelerine kadar yaşanarak yakılmış gerçek bir sevda türküsüdür.,
 
Gıcılarda zalım poyraz gıcılar,
Düştü yüreğime goygun acılar,
Su yolunda suya giden bacılar,
Bacılar içinde yarim var benim,de dostum var benim.
 
Şosede gediyo bi gara yaylı,
Yaylının içinde parıldar aynı,
Yarim bu dünyada gavuşamadık,
Gızını oğluma alıyım bayrı,veriyim bayrı.
 
Emirdağı şu urfanın arası,
Emirdağı ardın gölgarabası,
sevdim sevdim alamadım dünyamda,
Gene açıldı yüreğimin yarası da goygun yarası,
 
Balkona çıkmışta bir gelin gezer,
Almış dividini hep güzel yazar,
Guyunun başında iki cadı var,
Allahın yazdığı yazıyı bozar.
 
Adaçalı derler bir ulu yatır,
Tadilden tadile balkona otur,
Gurbanlar olduğum ey nazlı yarim
Bir gecelik olsun yanında yatır,da ,goynunda yatır.
SUBAY HALİS,E SEVDİĞİNDEN (Zalım Poyrazın )karşılığı,
Bu zamana kadar kişilik haklarına  ve aile mahremiyeti saygı duyduğumdan bu türküyü ve sözlerini yazmadım,ama Zalım poyraz türküsü ve diğer türküler yürekten söze nağmeye dökülürken ,her iki tarafta çok acı çekmiş,Yaşanmış belgedir ,sözlerden belli olsa gerek.

Zorum neyidide yandım Halis,e
Felekte gülmedi yar ikimize,
Ben ne deyim zalım anam Ekiz,e,
Beni gelin etmez subay Halis,e
 
Bir adın Halis,te bir adın subay,
Ben nazlı yarime kaçsamda ne var,
Bu sevda yolunda ölsemde gitsem,
Beni bu dünyada bir Halis anar.
 
Yarim gider Eskişehir yoluna,
Altın saatini takmış koluna,
Benden selam söylen deli anasına,
Beni gelin alsın Halis oğluna.
 
Kesilmedik bağda olmamı üzüm,
Halis asker olmuş vermezler izin,
Şu zalım adama verirler beni,
Ölsemde subayım sendedir gözüm.
 
Yitirmiş yarini Halis ağlıyo,
Jandarmalar kollarını bağlıyo,
Gavur anam beni senden ayırdı,
Bu ayrılık ciğerimi dağlıyo.
 
Şu Emirdağında satılan tütün,
Şube askerini topluyo bütün,
Subay Halis asker olmuş gidiyo,
Yari öksüz galmış,öteki yetim,
 
Aktımıola GACERLİNİN çeşmesi
Ne zorumuş sevip ele varması,
Beni goyup bir kötüyü alması,
Ölümdende zor geliyo yar bana,
 
Badağın taksiye atmış kolunu,
Buradan geçerken dönmüş yönünü,
Sana diyom sana ey subay Halis,
Anan hastalandı gırdı belimi.
 
Elektrik ışığını yaksana,
El ediyom bana doğru baksana,
Sana diyom sana ey Lütfü ağbi,
Halis gardaşına nişan taksana.
 
Bir daş attım gümbürdesin gölümüz,
Ben gediyom ıssız galsın eliniz,
Senin anan deli benimki gahpe,
Halis nasıl olur bizim halimiz.
 
Yarim kibar testilerden içmiyo,
Buna sevda derler serden geçmiyo,
Beni evlenemez kalırmı sandın,
vakti gelmeyincer güller açmıyo.
 
Çay dereresinde ince kum idim,
Daha Halis yarde benim ümidim,
Pencerede gün düşmedik gül idim,
Sevda düştü ılgıt ılgıt eridim.

Add comment


Security code
Refresh