Emirdağ Köy Adlarının Tasnifi

Ad, bir varlığın veya bir kavramın kimliğidir. Ad, bunun yanı sıra; bir yerin, ailenin, toplumun inanç ve kültür yapısını da ortaya koyar. Ad; bir kimseyi, bir şeyi anlatmaya tanımlamaya, açıklamaya, bildirmeye yarayan sözdür.

Ad, her türlü varlığı birbirinden ayırarak onları daha iyi tanımaya imkân verir.

         Dünya üzerindeki belirli bir bölge, bölüm veya yörenin vatan haline gelmesinde yerleşmelere verilen adların son derece önemli bir rolü bulunmaktadır. Fethedilen topraklar vatan yapılırken yerleşilen yerin adı; fiziki, beşeri ve iktisadi özellikleri dikkate alınmış, dil, kültür, inanç, örf ve âdetlerine uygun olarak verilmiştir. Konargöçer Türk boyları yerleştikleri yörede yaptıkları ilk işlerden biri, oraya Türkçe isimler vermek olmuştur. Bu bakımdan yer adları tarih ve kültür açısından büyük önem arz etmektedir.

       İnsanoğlu zaman içerisinde adların kökenini ve veriliş sebebini bilmek ve araştırmak ihtiyacı hissettirmiştir. Bunda merak unsuru birinci derecede âmil olmuştur.

Yer adları konusu, toponimi olarak dilimize geçen yeradları biliminin içerisinde incelenmektedir. Adbilim (onomastik) denilen bu bilim dalı başlıca üç ana koldan araştırma yapar.

1-Yer adları bilimi

2-Coğrafya adları bilimi

3-Kişi adları bilimi

   Milletler, zaman zaman çeşitli nedenlerden dolayı vatanlarını terk etmek göçmek zorunda kalmışlardır. Her göç belleklerde derin izler bırakır. Hele bizim milletimiz söz konu olduğunda, göçün bir hayat tarzı, yaşama biçimi hâlini aldığı görülür. Bu yüzden Arapça’da Türk demek, ‘yurdunu terk eden’ anlamına gelmektedir.

   Göç eden bir topluluğun yeni yerleşim yörelerine eski yurtlarının yer adlarını ve diğer kültürel özelliklerini de getirdikleri tarihte sabittir. Bu kültürel devamlılık suretiyle yeni toprağın damgalanmasını, mühür vurulmasını ifade eder. Yer adları birer tapu senedi özelliği taşır.

         Anadolu’da Türk boyları tarafından verilen yer adları; ata yurdunun hasretini, tarihi kişilerini, boy adlarını… İfade etmektedir.

         Yeni yurda yerleşen Türk boylarının ilk yaptıkları işlerden birisi, yeni coğrafyanın dağına-taşına Türkçe isimler vermek olmuştur. Anadolu’da verilen bir yer adının bire bir Türkistan’da da rastlanmasının ana nedeni budur.

         Yer adları sadece bir kelime değildir. O kelimenin ifade ettiği kültürel, sosyolojik ve tarihi anlamlar vardır. Bir yerin adı, üzerinde yaşayan topluluğun sosyal ve kültürel yapısı ile ilgili önemli ipuçları verir.

         Anadolu pek çok farklı kültürel ev sahipliği yapmıştır. Bu kültürlerden izler taşıması da doğaldır. İkinci olarak baskın ve etkin olan Türk kültürünün verdiği yer adları bütün Anadolu’yu kapsar. Türkçe olarak verilen yer adları; dağ, tepe, göl, akarsu, toprak, bitki örtüsü gibi özelliklerin yanı sıra boy, oymak, olay gibi etkilerle de konulmuştur.

         Yer adlarının değiştirilmesine ilk defa 1915’de Enver Paşa’nın yayınlandığı bir emirname ile başlanmıştır.

         “ Osmanlı memleketinde, Ermenice, Rumca veya Bulgarca, hasıl İslam olmayan milletlerin ismiyle anılan vilayet, sancak, kasaba, köy dağ isimlerinin Türkçe’ye tahvili uygulamasının süratle gerçekleştirilmesi gerekmektedir.

         1925 ve 1940 yıllarında da devam ettirilmiştir. Bu uygulama için yabancı dil ve köklerden gelen ve kullanılmasında büyük karışıklığa yol açan yerleşme yerleri ile tabii yer adlarının Türkçe adlarla değiştirilmesi” gerekçe olarak gösterilmiştir.

         1957’de “ Ad Değiştirme İhtisas Kurulu” kurulmuş, 1978’de ise tarihi değeri olan yer adlarının değiştirildiği gerekçesi ile uygulamaya son verilmiştir.

         Ad değiştirmelere 1980, 1983 yıllarında da devam edilmiştir. Değiştirilen köy adlarının sayısı 12 bin civarındadır.

         Afyon’da 88, Emirdağ’da ise 10 köyün adı değiştirilmiştir.

         Emirdağ’da değiştirilen on köy adının altısı boy, ikisi hatıra olaya, biri mevki adı, biri de harabe adıdır

         Adları değiştiren kurul, hiçbir araştırma gereği duymadan Öztürkçe’ye dayanan ve fakat az kullanılan bu isimleri yabancı sayarak değiştirme yoluna gitmiştir.

   Köy adları değişik yönlerden gruplandırılabilir. Biz bu yazımızda Emirdağ köy adlarını aşağıdaki tasnife göre gruplandırmaya çalıştık.

   1-Boy, oymak topluluk adları (Türk milletine ait boy, oymak ve topluluk adları) :

2-Tanımlayıcı adlar (Yörenin kendine has bir özelliklerinden kaynaklanan

yer adları ) :

3-Kişi kökenli adları (Tarihi ve mahalli kişilerden kaynaklanan adlar) :

4-Su kökenli adlar (Dere, çay, kuyu, pınar vb. gibi su kaynaklı adlar) :

5-Yapı adı kökenli yer adları (Saray, konak, ören, cami, okul kaynaklı adlar) :

6-Bitki adı kökenli yer adlar ( Bitki kaynaklı adlar):

7-Yükselti adı kökenli yer adlar (Dağ, tepe, çukur, taş adları):

8-Mevki kökenli yer adlar (Yer, mahal bildiren adlar) :

9-Orun adı kökenli yer adları (Asıl isimi oluşturan bölümde kent, köy, il

adları) :

10- Düzlük adı kökenli yer adları (Yayla, yazı, ova gibi düzlük bildiren

yer adları) :

11-Hatıra karakterli adlar (Bünyesinde tarihi bir şahsiyet veya olaya

dayalı isimler barındıran adlar) :

12-Harabe adı kökenli adlar (Eski yerleşim yerleri kalıntıları üzerine

kurulmuş ve bunu isminde barındıran yer adları ) :

13-Hayvan adı kökenli yer adları (Hayvan adı kaynaklı yer adları )

14-Renk adı kökenli adlar (Asıl ad bölümünde bir renk adı taşıyan

yerleşim yerleridir) :

15-Bilinmeyen kökenli yer adları ( Ad kökeni bilinmeyen adlar) :

EMİRDAĞ’IN AD GELİŞİMİ

Cırgın- Barçın (Barçınlı)- Muslucalu- Aziziye- Emirdağ

Emirdağ’da Adı Değiştirilen Köyler

ESKİ ADI                                                               YENİ ADI

Manohoz

Sururiye

Kolanşam

Geynik

Batık

Kuyruklu

Horan

Pörnek

Firikli

Seyfiye

(Menoğuz: Boy adı )

(Hatıra ad)

(Boy adı)

(Mevki adı)

(Harabe adı)

(Boy adı)

(Boy adı)

(Boy adı)

(Boy adı)

(Hatıra ad)

Gözeli

Aydınyaka

Başkonak

Gökçeyazı

Özkan

Tepeköy

Yavuz

Yenikapı

Adayazı

Kılıçlar

BELDE ADLARI

  

Davulga : Bitki adı

Gömü : Yapı adı

KÖY ADLARININ TASNİFİ :

Ablak Tanımlayıcı ad
Adayazı Su adı
Ağılcık Yapı adı
Alibeyce Kişi adı
Aşağıaliçomak Kişi adı
Aşağıkurudere Mevki adı
Aşağıpiribeyli Hatıra adı
Avdan Mevki adı
Aydınyaka Mevki adı
Bademli Mevki adı
Bağlıca Mevki adı
Balcam Kişi adı
Başkonak Yapı adı
Beyköy Kişi adı
Beyören Mevki adı
Burunarkaç Mevki adı
Büyüktuğluk Mevki adı
Camili Yapı adı
Çatallı Mevki adı
Çaykışla Su adı
Çiftlikköy Yapı adı
Dağılgan Mevki adı
Dağınık Mevki adı
Daydalı Mevki adı
Demircili Meslek adı
Dereköy Su adı
Ekizce Tanımlayıcı ad
Elhan Tanımlayıcı ad
Emirinköyü Kişi adı
Eskiakören Harabe adı
Eşrefli Tanımlayıcı ad
Gedikevi Mevki adı
Gelincik Bitki adı
Gökçeyaka Renk adı
Gözeli Su adı
Güneyköy Mevki adı
Güneysaray Orun adı
Güveççi Meslek adı
Hamzahacılı Oymak adı
Hisarköy Yapı adı
İncik Tanımlayıcı ad
Karaağaç Bitki adı
Karacalar Hayvan adı
Karakuyu Su adı
Karayatak Mevki adı
Kılıçlar Hatıra adı
Kılıçlı kavlaklı Hatıra adı
Kırkpınar Su adı
Kuruca Mevki adı
Leylekli Hayvan adı
Örenköy Harabe adı
Özkan             Tanımlayıcı ad
Salihler Oymak adı
Sığracık Bilinmeyen kökenli ad
Soğukkuyu Su adı
Suvermez Oymak adı
Tabaklar Meslek adı
Tepeköy Mevki adı
Tezköy Oymak adı
Toklucak Hayvan adı
Topdere Mevki adı
Türkmen Soy adı
Türkmenakören        

Soy adı

Umraniye Orun adı
Veysel Kişi adı
Y. kurudere Mevki adı
Yarıkkaya Mevki adı
Yarımca Mevki adı
Yavuz Tanımlayıcı ad
Yenikapı Tanımlayıcı ad
Yeniköy Tanımlayıcı adı
Yüreğil Boy adı
Yusufağa Kişi adı

        

Add comment