Emirdağ’da Ülüş Töresi

Ülüş, toplum bilimi içinde yer alan eski Türk töresine mahsus bir kavramdır. Kesilen hayvanın etinden alınan pay anlamına gelir. Konuklara ziyafet vermek anlamında da kullanılan ülüş; üleşmek, paylaşmak ifadelerini üzerinde taşır.
      Eski Türk töresinde hakan başkanlığında yapılan toplantı, kengeş,  kurultay ve meclislerde, beylerin oturma ve duruş kurallarına orun,  yemek paylarına ise ülüş denirdi. Orun, mevki; ülüş, pay (hisse) demektir. Orun ve ülüş eski Türk töresinde birer protokol kuralıdır.
     Orun ve ülüş zaman içerisinde değişikliklere uğramıştır. Zira bu iki kavramın uygulanışı bozkır medeniyetinde göçer evli Türklere aittir. Konar göçer Türk boyları yerleşik hayata geçtikçe bu töre, mahiyet ve şekil değiştirmiştir. Bugün Anadolu’nun pek çok yöresinde kurban etinden pay dağıtılmasına ülüş denilmektedir.
    Ülüş, Emirdağ’da da hâlen kullanılan bir kavramdır. Komşulara yemek dağıtmak, ziyafet vermek, yemeğe çağırmak gibi anlamları bulunmaktadır.
Ülüş, özellikle yayla mevsiminde yurt beylerinin kuzular keserek konu komşuyu yemeğe çağırması, birlikte toplu olarak yiyip içmesi, sohbet etmesi şeklinde yapılan bir şölendir.
   Bu şölen, eski Türk törenlerinden toy ve sığırın günümüze ulaşan değişiklikler olarak da görmek mümkündür.


    Dede Korkut Hikâyeleri’nde  bu şölen çok sık geçer: ‘’Güçlü Oğuz beylerini
toplamak , attan aygır, deveden buğra, koyundan koç kestirip şölen
vermek, toy düzenlemek, ziyafet vermek’’  sosyal hayatın çok önemli bir töresidir.
  Beylere ve halka bu konuda öğüt verilerek şölenler yapmak teşvik edilir:
‘’Aç görsen doyur,
Çıplak görsen donat,
Borçluyu borcundan kurtar,
Tepe gibi et yığ,
Göl gibi kımız sağdır,
Büyük toy ver.’’
   Toplumu töre ve gelenekler yaşatır. Toplumdaki pek çok töre ve gelenek, değişikliğe uğrasa da kökü yüzyıllar öncesine dayanır. O gelenekler, bazen bir kelime, bazen bir âdet olarak hayatiyetini devam ettirir. Bu durum, toplumun kök değerlerini ortaya çıkarır. Böylece, tarih ve kültür  milletin derinliklerinde günümüze taşınır.

Add comment