
Ad, bir varlığın veya bir kavramın kimliğidir. Ad, bunun yanı sıra; bir yerin, ailenin, toplumun inanç ve kültür yapısını da ortaya koyar. Ad; bir kimseyi, bir şeyi anlatmaya tanımlamaya, açıklamaya, bildirmeye yarayan sözdür.
Ad, her türlü varlığı birbirinden ayırarak onları daha iyi tanımaya imkân verir.
Dünya üzerindeki belirli bir bölge, bölüm veya yörenin vatan haline gelmesinde yerleşmelere verilen adların son derece önemli bir rolü bulunmaktadır. Fethedilen topraklar vatan yapılırken yerleşilen yerin adı; fiziki, beşeri ve iktisadi özellikleri dikkate alınmış, dil, kültür, inanç, örf ve âdetlerine uygun olarak verilmiştir. Konargöçer Türk boyları yerleştikleri yörede yaptıkları ilk işlerden biri, oraya Türkçe isimler vermek olmuştur. Bu bakımdan yer adları tarih ve kültür açısından büyük önem arz etmektedir.
İnsanoğlu zaman içerisinde adların kökenini ve veriliş sebebini bilmek ve araştırmak ihtiyacı hissettirmiştir. Bunda merak unsuru birinci derecede âmil olmuştur.
Yer adları konusu, toponimi olarak dilimize geçen yeradları biliminin içerisinde incelenmektedir. Adbilim (onomastik) denilen bu bilim dalı başlıca üç ana koldan araştırma yapar.
1-Yer adları bilimi
2-Coğrafya adları bilimi
3-Kişi adları bilimi
Milletler, zaman zaman çeşitli nedenlerden dolayı vatanlarını terk etmek göçmek zorunda kalmışlardır. Her göç belleklerde derin izler bırakır. Hele bizim milletimiz söz konu olduğunda, göçün bir hayat tarzı, yaşama biçimi hâlini aldığı görülür. Bu yüzden Arapça’da Türk demek, ‘yurdunu terk eden’ anlamına gelmektedir.
Göç eden bir topluluğun yeni yerleşim yörelerine eski yurtlarının yer adlarını ve diğer kültürel özelliklerini de getirdikleri tarihte sabittir. Bu kültürel devamlılık suretiyle yeni toprağın damgalanmasını, mühür vurulmasını ifade eder. Yer adları birer tapu senedi özelliği taşır.
Anadolu’da Türk boyları tarafından verilen yer adları; ata yurdunun hasretini, tarihi kişilerini, boy adlarını… İfade etmektedir.
Yeni yurda yerleşen Türk boylarının ilk yaptıkları işlerden birisi, yeni coğrafyanın dağına-taşına Türkçe isimler vermek olmuştur. Anadolu’da verilen bir yer adının bire bir Türkistan’da da rastlanmasının ana nedeni budur.
Yer adları sadece bir kelime değildir. O kelimenin ifade ettiği kültürel, sosyolojik ve tarihi anlamlar vardır. Bir yerin adı, üzerinde yaşayan topluluğun sosyal ve kültürel yapısı ile ilgili önemli ipuçları verir.
Anadolu pek çok farklı kültürel ev sahipliği yapmıştır. Bu kültürlerden izler taşıması da doğaldır. İkinci olarak baskın ve etkin olan Türk kültürünün verdiği yer adları bütün Anadolu’yu kapsar. Türkçe olarak verilen yer adları; dağ, tepe, göl, akarsu, toprak, bitki örtüsü gibi özelliklerin yanı sıra boy, oymak, olay gibi etkilerle de konulmuştur.
Yer adlarının değiştirilmesine ilk defa 1915’de Enver Paşa’nın yayınlandığı bir emirname ile başlanmıştır.
“ Osmanlı memleketinde, Ermenice, Rumca veya Bulgarca, hasıl İslam olmayan milletlerin ismiyle anılan vilayet, sancak, kasaba, köy dağ isimlerinin Türkçe’ye tahvili uygulamasının süratle gerçekleştirilmesi gerekmektedir.
1925 ve 1940 yıllarında da devam ettirilmiştir. Bu uygulama için yabancı dil ve köklerden gelen ve kullanılmasında büyük karışıklığa yol açan yerleşme yerleri ile tabii yer adlarının Türkçe adlarla değiştirilmesi” gerekçe olarak gösterilmiştir.
1957’de “ Ad Değiştirme İhtisas Kurulu” kurulmuş, 1978’de ise tarihi değeri olan yer adlarının değiştirildiği gerekçesi ile uygulamaya son verilmiştir.
Ad değiştirmelere 1980, 1983 yıllarında da devam edilmiştir. Değiştirilen köy adlarının sayısı 12 bin civarındadır.
Afyon’da 88, Emirdağ’da ise 10 köyün adı değiştirilmiştir.
Emirdağ’da değiştirilen on köy adının altısı boy, ikisi hatıra olaya, biri mevki adı, biri de harabe adıdır
Adları değiştiren kurul, hiçbir araştırma gereği duymadan Öztürkçe’ye dayanan ve fakat az kullanılan bu isimleri yabancı sayarak değiştirme yoluna gitmiştir.
Köy adları değişik yönlerden gruplandırılabilir. Biz bu yazımızda Emirdağ köy adlarını aşağıdaki tasnife göre gruplandırmaya çalıştık.
1-Boy, oymak topluluk adları (Türk milletine ait boy, oymak ve topluluk adları) :
2-Tanımlayıcı adlar (Yörenin kendine has bir özelliklerinden kaynaklanan
yer adları ) :
3-Kişi kökenli adları (Tarihi ve mahalli kişilerden kaynaklanan adlar) :
4-Su kökenli adlar (Dere, çay, kuyu, pınar vb. gibi su kaynaklı adlar) :
5-Yapı adı kökenli yer adları (Saray, konak, ören, cami, okul kaynaklı adlar) :
6-Bitki adı kökenli yer adlar ( Bitki kaynaklı adlar):
7-Yükselti adı kökenli yer adlar (Dağ, tepe, çukur, taş adları):
8-Mevki kökenli yer adlar (Yer, mahal bildiren adlar) :
9-Orun adı kökenli yer adları (Asıl isimi oluşturan bölümde kent, köy, il
adları) :
10- Düzlük adı kökenli yer adları (Yayla, yazı, ova gibi düzlük bildiren
yer adları) :
11-Hatıra karakterli adlar (Bünyesinde tarihi bir şahsiyet veya olaya
dayalı isimler barındıran adlar) :
12-Harabe adı kökenli adlar (Eski yerleşim yerleri kalıntıları üzerine
kurulmuş ve bunu isminde barındıran yer adları ) :
13-Hayvan adı kökenli yer adları (Hayvan adı kaynaklı yer adları )
14-Renk adı kökenli adlar (Asıl ad bölümünde bir renk adı taşıyan
yerleşim yerleridir) :
15-Bilinmeyen kökenli yer adları ( Ad kökeni bilinmeyen adlar) :
EMİRDAĞ’IN AD GELİŞİMİ
Cırgın- Barçın (Barçınlı)- Muslucalu- Aziziye- Emirdağ
Emirdağ’da Adı Değiştirilen Köyler
ESKİ ADI YENİ ADI
|
Manohoz Sururiye Kolanşam Geynik Batık Kuyruklu Horan Pörnek Firikli Seyfiye |
(Menoğuz: Boy adı ) (Hatıra ad) (Boy adı) (Mevki adı) (Harabe adı) (Boy adı) (Boy adı) (Boy adı) (Boy adı) (Hatıra ad) |
Gözeli Aydınyaka Başkonak Gökçeyazı Özkan Tepeköy Yavuz Yenikapı Adayazı Kılıçlar |
BELDE ADLARI
Davulga : Bitki adı
Gömü : Yapı adı
KÖY ADLARININ TASNİFİ :
| Ablak | Tanımlayıcı ad | ||
| Adayazı | Su adı | ||
| Ağılcık | Yapı adı | ||
| Alibeyce | Kişi adı | ||
| Aşağıaliçomak | Kişi adı | ||
| Aşağıkurudere | Mevki adı | ||
| Aşağıpiribeyli | Hatıra adı | ||
| Avdan | Mevki adı | ||
| Aydınyaka | Mevki adı | ||
| Bademli | Mevki adı | ||
| Bağlıca | Mevki adı | ||
| Balcam | Kişi adı | ||
| Başkonak | Yapı adı | ||
| Beyköy | Kişi adı | ||
| Beyören | Mevki adı | ||
| Burunarkaç | Mevki adı | ||
| Büyüktuğluk | Mevki adı | ||
| Camili | Yapı adı | ||
| Çatallı | Mevki adı | ||
| Çaykışla | Su adı | ||
| Çiftlikköy | Yapı adı | ||
| Dağılgan | Mevki adı | ||
| Dağınık | Mevki adı | ||
| Daydalı | Mevki adı | ||
| Demircili | Meslek adı | ||
| Dereköy | Su adı | ||
| Ekizce | Tanımlayıcı ad | ||
| Elhan | Tanımlayıcı ad | ||
| Emirinköyü | Kişi adı | ||
| Eskiakören | Harabe adı | ||
| Eşrefli | Tanımlayıcı ad | ||
| Gedikevi | Mevki adı | ||
| Gelincik | Bitki adı | ||
| Gökçeyaka | Renk adı | ||
| Gözeli | Su adı | ||
| Güneyköy | Mevki adı | ||
| Güneysaray | Orun adı | ||
| Güveççi | Meslek adı | ||
| Hamzahacılı | Oymak adı | ||
| Hisarköy | Yapı adı | ||
| İncik | Tanımlayıcı ad | ||
| Karaağaç | Bitki adı | ||
| Karacalar | Hayvan adı | ||
| Karakuyu | Su adı | ||
| Karayatak | Mevki adı | ||
| Kılıçlar | Hatıra adı | ||
| Kılıçlı kavlaklı | Hatıra adı | ||
| Kırkpınar | Su adı | ||
| Kuruca | Mevki adı | ||
| Leylekli | Hayvan adı | ||
| Örenköy | Harabe adı | ||
| Özkan | Tanımlayıcı ad | ||
| Salihler | Oymak adı | ||
| Sığracık | Bilinmeyen kökenli ad | ||
| Soğukkuyu | Su adı | ||
| Suvermez | Oymak adı | ||
| Tabaklar | Meslek adı | ||
| Tepeköy | Mevki adı | ||
| Tezköy | Oymak adı | ||
| Toklucak | Hayvan adı | ||
| Topdere | Mevki adı | ||
| Türkmen | Soy adı | ||
| Türkmenakören |
Soy adı |
||
| Umraniye | Orun adı | ||
| Veysel | Kişi adı | ||
| Y. kurudere | Mevki adı | ||
| Yarıkkaya | Mevki adı | ||
| Yarımca | Mevki adı | ||
| Yavuz | Tanımlayıcı ad | ||
| Yenikapı | Tanımlayıcı ad | ||
| Yeniköy | Tanımlayıcı adı | ||
| Yüreğil | Boy adı | ||
| Yusufağa | Kişi adı | ||













