Emirdağ yöresi 1116’dan itibaren Türkleşmeye başlamıştır. Bölgeye ilk defa Bayat Türkmenleri yerleştirilmiştir. Dolayısı ile bölgenin yönetimi Bayat köyü merkezli olarak idare edilmiştir. Selçuklular döneminde sınır boylarına uç güçleri olarak, hep Türkmen toplulukları yerleştiriliyordu. Bunlar, Hıristiyan ülkelerine gaza yapmak amacıyla bir araya gelmiş Oğuz kökenli gazi toplu-luklardı. Uçlarda yer alırken de genellikle tek bir boy ve oy-maktan değil, değişik uruklardan oluşuyorlardı.
Bölgemizde Barçın adı taşıyan üç yerleşim merkezi vardır:
1-Neva-i Barçın (Barçın nahiyesi-Çoğu-Kemerkaya)
2-Barçınlı (Bayat, İhsaniye, İscehisar’ı kapsayan kaza)
(Bayat, 1530’da Barçınlı’ya bağlı bir köy adı olup nahiyenin merkezidir)
1839’da Barçınlı Kazası, Han-Barçın adını almıştır.
3-Han-ı Barçın (Eskişehir’e bağlı Han ilçesi)
(Han-ı Barçın ,Barçınlı ile karıştırılmıştır. Salnamelerde Han-ı Barçın olarak Bayat kasdedilmiştir.)
Bu üç Barçın’ın Emirdağ’la çok yakından ilişkileri olmuştur. Salnamelerde Bayat şöyle tanımlanır:’’ Hanbarçın nahiyesi Aziziye kazasının “Tetemmatundan” (tamamlayıcısı) olup, 13 köyü ve toplam 6.630 nüfusu mevcuttur. Tamamı Müslüman’dır. Bayat Köyü, nahiye merkezidir. Kaza merkezine dört saat, sancak merkezine (Afyon) dokuz buçuk saat mesafededir. Nahiye merkezinde 1 camii şerif, 2 mescit, 2 medrese, 1 han, 1 fırın, 2 kahvehane, 12 dükkan, 250 hane vardır. Geçmiş yıla ilâveten bir yıl içinde iki ilkokul yapılmış ve hizmete girmiştir.
Asâr-ı antikadan olarak Han Köyünde merhum Hüsrevpaşa tarafından inşa ettirilmiş olan ve halen mamur durumda olan bir camii şerif ile bir han harabesi bulunmaktadır. Yazılıkaya Yaylasında da bazı oyma taşlar bulunur. Nahiyenin arazisi çeşitli hububat yetiştirmeye elverişlidir, meyve ise yoktur. Nahiye ve köy halkı halı, seccade, kilim ve heybe dokuyup imal ederler. Köyleri; Han, Eskigömü, Halvaz, Güney, Kaba Kavlak, Kurudere, Pelitli, Ağlarca, Emirelli, Kokarı, Gömü, Kala, Derbent, Hamidiye.’’
Bayat, tarihi süreç içinde Barçınlı ve Han-ı Barçın adlarıyla da anılmıştır.Bu bakımdan Emirdağ yöresindeki türbe ve yatırlar aynı isim altında anılmıştır.
Abdulhalim Durma, Evliyalar Şehri Afyonkarahisar adlı eserinde Emirdağ yöresinde bulunan zaviye ve türbeleri tarihî seyir içerisinde anlatır: ‘’Barçınlı nahiyesi dâhilinde 16 zaviye mevcuttur. Barçınlı köylerinden Şaban köyünde Abdaloğlu, Hacı Viran köyünde Ahi Koçu, Çeşme köyünde Ahi Kuran, Avdan köyünde Ahi Mahmud, Piri Köyünde Ahi Yakub, İnlüce köyünde Basri Seydi, Daydalu köyünde Daydalu, Kuzviran (Kuzören) köyünde Gök Nebi, Aligel (Alikel-Alikan) köyünde Saru Lala, Kuyucak köyünde Sultan Şuca Baba, Pınarbaşı köyünde Şeyhzade ve Pirlice Köyünde ismi belli olmayan bir zaviye vardır. Ayrıca İncüğez mezrasında Âlembüken zaviyesi, bir derbend ağzı olan Karabörklü isimli yerde Bahşayiş Baba Zaviyesi ve köy olmamasına rağmen etrafında 85 kişinin yerleştiği Uryan Baba Zaviyesi ile zaviye iken çevresinde 63 kişinin yerleşmesiyle köy haline gelen Melik Gazi Sultan zaviyesi bulun-maktadır.
Barçınlı kazasında 16. ve 19. yüzyılda 15 zaviye vardır. Ancak burada 16. yüzyıldan sonra bazı yerlerin Barçınlı kazasından ayrıldığını da ilave etmek gerekir. Ayrıca her iki yüzyıl zaviyeleri karşılaştırıldığında sadece iki zaviyenin isimlerinin birbirini tuttuğu görülmektedir. Bunlar da Seydiler (Şeyhler, İnlüce) Köyündeki Hasan Basri ve Tizlü veya Şaban köylerinden birinde olması gereken Ahi Yakub zaviyesidir. Bunlardan başka İncüğez Köyündeki Ebu’l Müslim zaviyesinin de 16. yüzyıldaki Âlembüken Zaviyesi olduğu tahmin edilebilir. Diğer zaviyelerin 16. yüzyıllardaki zaviyelerle herhangi bir irtibatı tespit edilememiştir. Haçlılar tarafından yok edilip bugün yalnızca Selçuklu dönemi köy öreni olarak kalmış Ahalar Köyü, ahîlerce kurulmuş bir yerleşim yeridir. Hacı Arap Mahallesi, adını Hacı Arap Camii’nde yatan Şeyh Hatun'dan almıştır. Yöre halkı bugünkü bölgeye Anadolu Selçukluları tarafından Uç Türkleri olarak yerleştirilmişlerdir.
Bu zaviyeler şunlardır. Bayat yakınında Ahiler’de bulunan Ahi Yusuf, Ali Beyce (Beyce) Köyünde Beyce Sultan (Belcem Sultan), Balcam Köyünde Hamza Fakih, İnandı Köyünde Haydar Çelebi, Bademli Köyünde Kocayatak (Samur Dede), Boynu yoğunlu aşiretinde Mezraa-i Sarı Kavak, Arslanlı Köyünde Sarı Lala (Arslanlı ve Sarı Lala), Pürnek köyünde Şeyh Şabanlu (Mustafa Efendi)ve Veysel köyünde Veysel Karani zaviyeleri vardır. Ayrıca yerleri tespit edilemeyen Göğertaş Sultan, Hacı Ramazan ve Akpınar (Uzun Dede, Pınarcık, Arap Viran) zaviyeleri ile ilgili kayıtlar da mevcuttur.’’
.Bayat yöresindeki yatırlar ahi teşkilatına mensuptur.Emirdağ’ın diğer yerlerinde bulunan türbe ve yatırlarla ilgileri bulunmaktadır.
Diğer tarihi belgelerde Emirdağ’da müftülüğün kuruluşu, medrese, tekke ve cami durumu şu şekilde belirtilmiştir:
Müftülük kayıtlarına 1880 tarihinden itibaren rastlanmaktadır.1880-1908 yılları arasında iki müftü ilçede görevde bulunmuştur.
İlçe merkezinde 3 mescit (Çarşı, Kacerli, İncili Camii) mevcuttur. Çarşı Camii 1750’de yapılmıştır.
Ayrıca ilçede 2 tekke vardır.
Müftü: Hilmi Efendi 1880-1886
Müftü: Mehmed Hayri Efendi 1887-1908
Afyonkarahisar Kütüğü adlı eserde Emirdağ yöresinde adı geçen tarihi yatır ve türbeler şunlardı:Tizlü (Tez) köyündeki Ahi Yakup zaviyeleridir. Ayrıca;Bayat Ahiler’de Ahi Yusuf, Alibeyce köyünde Beyce Sultan, Balcam köyünde Hamza Fakih, Bademli köyünde Kocayatak (Samur Dede),Boynu yoğunlu aşiretinde Mezra-yı Sarıkavak, Arslanlı köyünde Sarı Lala, Pürnek köyünde Şeyh Şabanlı (Mustafa Efendi),Veysel köyünde Veysel Karani, zaviyeleri vardır.
