23 Ağustos - 13 Eylül 1921 tarihleri arasında yapılan Sakarya Meydan Muharebesi, Kurtuluş Savaşı içinde kader tayin edici bir rol oynamıştır. Bu muharebe, 100 km genişliğinde ve 25 km derinliğinde bir vatan toprağında cereyan etmiş olup çok fazla subay kaybı verilmiş
olması nedeniyle harp tarihine “subay muharebesi” olarak geçmiştir. Başkomutan Mustafa Kemal (ATATÜRK)’in öngördüğü; “Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır.” prensibi ile şekillenen askerî harekât, stratejik alanda üstün ve daha
büyük bir ordunun, muharebe bölgesinin bütün genişlik ve derinliği içinde nasıl yenilgiye uğratılıp, felakete sürüklenebileceğini gözler önüne sermiştir. Geceli gündüzlü olmak üzere 22 gün süren Sakarya Meydan Muharebesi sonunda Yunan kuvvetleri geri püskürtülmüş, Eskişehir- Afyon hattına çekilmek zorunda bırakılmıştır. Taarruz inisiyatifinin Türk ordusuna geçmesini sağlayan Sakarya Zaferi, TBMM Hükümetine siyasi alanda da başarılar elde
etmesini sağlamış, Türk milletinin vatanını kurtuluşu ve tam bağımsızlığa kavuşmasına yönelik inancını kuvvetlendirmiştir. Yunan kuvvetleri Sakarya Meydan Muharebesi’nden sonra Eskişehir-Afyon batısı hattına çekilerek yaklaşık bir yıl boyunca tuttuğu mevzileri tahkim etmiştir. Emirdağ, Milli Mücadele’nin başından sonuna kadar her hâliyle tam içinde bulunmuştur. Sakarya Savaşı’nda da Emirdağ; Seyitgazi, Çubuk, Ankara, Haymana ve Cihanbeyli ovaları ile harekât alanındadır. (1) T.C. Genelkurmay Başkanlığı, Kurtuluş Savaşı’nda Sakarya Meydan Muharebesi, Anıtlar ve Şehitlikleri, Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı Yayınları Yayınları, Ank. Genelkurmay Basımevi 2007, s.4
Harekât alanı dağ ve akarsuları, savunma mevzileri Sakarya Savaşı harekat alanı için tapılan stratejik planlama şu şekildedir: Afyon'u elinde bulunduran düşman kuvvetlerinin
Konya ve Haymana - Ankara istikametinde Sakarya mevzisinin güney kanadında etkili olmasını önlemek için, Emir Dağları - Eber ve Akşehir Gölü Sultan Dağları genel hattının örtülmesi ve giriş istikametinin tıkanması gereklidir. Bolvadin - Çay hattından sonra savunan taraf için savunulması kolay ve taarruz eden taraf için aşılması güç olan Emir Dağları, Eber ve Akşehir gölleriyle, Sultan Dağları hattının da aşılması zorunluluğu vardır.
Doğu-batı istikametinde ilerleyecek bir ordu genellikle şu ana istikametleri izlemek zorundadır:
·Porsuk kuzeyinden, Mihalıççık - Eskişehir;
·Porsuk ile Yukarı Sakarya arasından, Polatlı - Sivrihisar - Kaymaz - Eskişehir; Yukarı Sakarya güneyinden, Haymana-İnlerkatrancı - Uzunbey
- Kaldırım - Vaysal - Seyitgazi - Eskişehir;
·Daha güneyden, Çay - Afyon - Altıntaş - Kütahya - Eskişehir istikametleri.
Bu istikametlere karşı savunulacak mevziler ise şunlardır:
·Orta Sakarya batı sırtları - Boz (Arayit) Dağı - Akdağ - Bayatkolu - Akşehir Gölü veya Akdağ'dan sonra, Emir Dağları - Eber Gölü - Sultan Dağı - Karakuş Dağı mevzisi.
Bu mevzi Türk asıl kuvvetlerinin çok yakınında ve Yunan ikmal üslerine uzak bulunduğundan ve aynı zamanda arazinin sağlam zeminli yollara sahip olmayışından; Yunanlar Sakarya'dan çekilişleri sırasında bu hattı bir savunma mevzisi olarak tutmamışlardı.
·Sündiken Dağı doğusu - Kaymaz doğu sırtları - Bağlıca batısında Karadağ - Sakar Dağı - Emir Dağları - Eber Gölü veya Sakar Dağı’ndan sonra Paşa Dağı - Gölcükkızıl Dağı mevzisi.
Bu mevzi, Türk asıl kuvvetlerinden uzakta olmasına rağmen ikmal üslerine yakındır. Yol durumu ise pek elverişli değildir. Bu mevzide savunma yapılabilmesi için yolların yenilenmesi gerekirdi. Zaman ve imkân buna elvermediği için Yunanlar bu mevzide de durmamışlardı. (2) Genelkurmay, a.g.e. s.9-10-11
Görüldüğü gibi Emirdağ, Sakarya Savaşı’nda coğrafi konumu itibarıyla hem Yunan işgal güçleri hem de Türk ordusunun harekat planındadır.
II Sakarya Savaşı öncesinde, II.nci Grup; Komutanı Alb. Fahrettin (Org. Altay) Birlikleri
2 nci, 14 ncü Süvari Tümenleri ile 4 ncü Süvari Tugayı ve bağlı birlikleri, karargâhı Emirdağ'da bulunmaktaydı. (3) Genelkurmay a.g.e s.31
(1-2-3) T.C. Genelkurmay Başkanlığı, Kurtuluş Savaşı’nda Sakarya Meydan Muharebesi, Anıtlar ve Şehitlikleri, Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı Yayınları Yayınları, Ank. Genelkurmay Basımevi 2007
Ahmet Urfalı
