İşgal kelimesi farklı sözlüklerde aynı anlam verilerek açıklanmıştır; 1. Meşgul etmek, işinden alıkoymak. 2. (Bir yeri) Kuvvetine dayanarak ele geçirme, hükmü altına alma. 3. Kaplama, tutma, eli altında bulundurma. 4. Meşgul ederek işini yapmasına engel olma, oyalama. 5.Yabancı bir toprağı askeri denetim altına alma. 6. Meşgul etme, ele geçirme, işgal etmek; meşgul etmek, ele geçirmek.
İşgal kelimesine verilen anlamlarda konu bütün yönleriyle izah edilmişken hukuki durum uluslararası görüşmeler sonucunda belli kriterler konularak karar altına alınmıştır.
İşgal kavramını düzenleyen hukuki anlam, 1907 La Haye Yönetmeliğinin 42. maddesinde uluslararası bir toplantı sonucunda açıklanmıştır. Buna göre; ‘’ ülke, fiili olarak düşman ordusunun otoritesi altına geçtiğinde işgal edilmiş olarak addedilir’’ denilmiştir.
Albayrak, işgalin oluşması için üç ölçütün gerçekleşmesi gerektiğini belirtir. Bunlar; (a) bir devletin başka bir devletin toprağı üzerinde etkin kontrolü sağlaması, (b) istila edilen devletin söz konusu toprak üzerindeki etkin kontrolünü yitirmesi ve (c) bunun istila edilen devletin rızası dışında olmasına bağlıdır. (1)
Atatürk, Büyük Nutuk’u 15-20 Ekim 1927 tarihleri arasında Ankara’da toplanan İkinci Kurultay’da 36.5 saat süren ve altı günde okumuştur. Nutuk; ‘’1919 senesi Mayısının 19. uncu günü Samsuna çıktım. Vaziyet ve manzara-ı umumiye:’’ sözleriyle başlar. Burada işgalin nasıl başladığı bütün ayrıntılarıyla belgelere dayandırılarak izah edilir. Nutuk’un ikinci cildinin sonunu Atatürk, “Türk Gençliğine Bıraktığım Emanet” metni ile bitirir. Gençliğe Hitabe olarak bildiğimiz bu seslenişte Atatürk, geçmişte gerçeklemiş, gelecekte de vuku bulması ihtimal dahilinde olan işgal konusunu şu tarihi cümle ile vurgular:
“Cebren ve hile ile aziz vatanın bütün kaleleri zapt edilmiş, bütün tersanelerine girilmiş, bütün orduları dağıtılmış ve memleketin her köşesi bilfiil işgal edilmiş olabilir.”
Nutuk’un son cümlesi her Türk’ün görevini ile kudret kaynağını yüksek sesle haykırır:
‘’Ey Türk istikbalinin evladı! İşte, bu ahval ve şerait içinde dahi vazifen, Türk istiklal ve cumhuriyetini kurtarmaktır. Muhtaç olduğun kudret, damarlarındaki asil kanda mevcuttur.’’
İstiklal Savaşı’nı başlatan ve zaferle sonuçlandıran Başkomutan Atatürk; ‘’memleketin her köşesi bilfiil işgal edilmiş olabilir.’’ derken bir gerçeği belirtmektedir.
TBMM, Genelkurmay Başkanlığı, hatıralar, akademisyenler, yerel araştırmacılar özelde Emirdağ’ın işgalini teyit etmişlerdir.
Önceki yazımızda yerel kaynaklarda araştırmacıların işgal konusunu nasıl ele aldıklarını yayınlayacağımızı söylemiştik.
Değerli ağabeyimiz Halil Erenoğlu, Emirdağ’ın işgal konusunu şu cümlelerle ifade etmektedir:
‘’Türk ordusu Sakarya gerisine yani doğusuna çekilince Sakarya batısındaki Türk toprakları da Yunan işgal bölgesinde kaldı. Emirdağ’da Sakarya’nın batısında ve 50 km mesafede idi. Terk edilen saha Yunan ordusunun bir bölümünün yaklaşma yolu üstünde idi. Konstantin’in ileri hareket emri verdiği 14 Ağustos’tan iki gün sonra yani 16 Ağustos’ta bazı Yunan ordu birlikleri Emirdağ’dan geçti.
İşte Emirdağ’da bir zaman ölçüsü haline gelmiş YONAN GELDİĞİNDE deyimi de o günü anlatır. Her ordu işgal ettiği bölgede gerisini emniyete almak ister. İşte bu sebeple Yunan işgal komutanlığı da Emirdağ’da idareye el koydu. Kendi kaymakamı ve muhtarlarını tayin etti.
Yunan Sakarya’ da yenilip çekilince Emirdağ’dan da çekilmiştir. Yunan 22 Eylül’de Emirdağ batısına geçtiği için bu gün Emirdağ’ın kurtulduğu gün kabul edilmiştir.’’ (2)
Bir başka yerel tarih araştırmacısı Dr. Muharrem Bayar’ın da tespiti aynı yöndedir:
‘’ Bölge, 16 Ağustos 1921’de işgal edilmiş,22 Eylül 1921’de işgalden kurtulmuştur. Bu tarih, Emirdağ’ın kurtuluş günüdür. İşgalde Yunanlılar Emirdağ, Haymana, Mihalıççık ve bölgesinde 66 köyün tamamını ve 57 köyün bir bölümünü yakıp yıkmışlardır.’’ (3)
(Konuya devam edeceğiz.)
Dr.Öğr. Üyesi Gökhan Albayrak, Uluslararası İnsancıl Hukukta İşgale İliş-kin Hukuki Meseleler Selçuk Ünv. Hukuk Fak. Dergisi 06.05.2020
Halil Erenoğlu, Emirdağ’ın İşgali ve Kurtuluşu Konusu başlıklı yazısı s.35
EMİRDAĞ, Emirdağ Kültür Eğitim Vakfı Yayın Organıdır Şubat 2015
(3) Dr. Muharrem Bayar,ESKİ-YENİ DERGİSİ Eskişehir Valiliği Yayını Emirdağ Özel sayısı.31Eylül 2011 tarih ve 31 sayılı nüshasının 14. sayfasındaki ‘’Kurtuluş Savaşında Emirdağ’’ bölümü
